Mijn Social Media dilemma – deel 2 (Whatsapp)

Degenen die mij kennen weten dat ik al een tijdje bezig ben met de manier waarop ik wil omgaan met social media. Eind november heb ik een blog geschreven over mijn dilemma’s rondom Instagram, waar ik toen besloten had om mee te stoppen. Inmiddels heb ik begin dit jaar ook een tweede knoop doorgehakt om te stoppen: Whatsapp. Een dilemma wat – met de aanpassingen van de algemene voorwaarden – momenteel weer oplaait. Het maken van deze keuze vond ik nog lastiger, dan stoppen met Instagram. Maar ik heb er wel veel voor terug gekregen. Waarom en wat, lees je hier!

Mijn belangrijkste overwegingen

De belangrijkste overweging voor mij om te stoppen met whatsapp, was eigenlijk dat de wijze waarop Whatsapp  nu is georganiseerd in indruist tegen mijn kernwaarden. Daarbij wilde ik ook mijn tijd en aandacht bewuster besteden aan de dingen die ik belangrijk vind en waar ik voor sta. Zo kom ik uit op drie hoofdthema’s binnen deze keuze:
1. Afleiding versus mijn persoonlijke missie en vitaliteit
2. Ethiek en privacy
3. Autonomie

Afleiding versus mijn persoonlijke missie en vitaliteit

Voor mij is ook dit een hele belangrijke. Als ik kijk naar mijn leven, dan voel ik sterk dat ik hier ben met een bepaalde levensmissie. Mijn missie bestaat uit het vergroten van bewustzijn in de wereld. Zowel bij mij zelf als bij mensen om mij heen. Bij de keuzes die ik maak in mijn leven, stel ik mezelf regelmatig de vraag: steunt deze keuze mij bij het bereiken van mijn missie of mijn doelen? Steunt deze keuze mij in mijn ontwikkeling? Draagt deze keuze bij aan wie ik wil zijn? Denk hierbij aan keuzes die ik maak rondom leefwijze, het aanbrengen van focus in mijn onderneming of de omgevingen waarin ik mij begeef. Zo heb ik deze vraag ook gesteld rondom Whatsapp. Wat brengt het me? In hoeverre draagt het bij aan mijn doelen? En wat kost het me?

Wat whatsapp me brengt

Als ik kijk naar wie ik wil zijn en wat Whatsapp daaraan bijdraagt, dan is dat sociaal contact. Met name de mensen dichtbij me, zoals familie en goede vrienden, sprak ik toch ook het meest via Whatsapp. Daarnaast was Whatsapp ook een manier om in contact te zijn met vriendinnen van mijn middelbare schooltijd, studententijd en oude hockeyteams. De berichten via de groepsapp bijvoorbeeld als iemand zwanger was, verhuisd, of iets anders bijzonders had meegemaakt, vond ik enerzijds leuk om te ontvangen. Zo bleef ik toch nog een beetje op de hoogte van hun leven.

Wat het me kost

De andere kant was, dat de grote hoeveelheid groepsapps (ik had er zeker meer dan 10) ook voor afleiding en prikkels zorgde. Daarbij ben ik eigenlijk van nature iemand die meer van 1 op 1 contact houdt of contact in kleine groepen, omdat ik dan meer verbinding ervaar met mensen en grote groepen mij vaak relatief veel energie kosten. Daarom vond ik de keuze ook lastig. Want het voelde alsof ik door van Whatsapp af te gaan, de lijntjes doorknipte. Terwijl ik al die mensen nog steeds lief heb en een warm hart toe draag. Maar de realiteit was dat Whatsapp me meer energie kostte, dan het me opleverde. Dat is logisch want Whatsapp maakt (net als Instragram) gebruik van het dopamine-centrum in ons brein. Daardoor ervaar je continu dopamine kicks (een kortstondig lekker gevoel) en dopamine dips (onrust en leegte die snakt naar een nieuw kickje). Dat staat nog los van de beeldschermprikkels die ons brein te verwerken heeft als je teveel naar een scherm kijkt.  Én natuurlijk de hoeveel tijd die ik besteedde op mijn telefoon in plaats van dat ik die tijd in mijn eigen ontwikkeling en doelen stopte. Al met al ging dit ten koste van mijn eigen vitaliteit en levensgeluk én daarmee ook ten koste van mijn eigen ontwikkeling en doelen.

Ethiek en privacy

Daarnaast speelde ethische overwegingen een rol. Whatsapp is natuurlijk, net als Instagram, onderdeel van Facebook. Hun klanten zijn adverteerders en ze verkopen onze aandacht en onze data. Wij als gebruiker van Whatsapp zijn dus niet hun klant. Whatsapp en Facebook hebben er belang bij om onze aandacht zo lang mogelijk vast te houden (wat dus haaks staat op mijn missie om mensen te leren hun aandacht te trainen en aan innerlijke rust te werken) en om zoveel mogelijk van onze interesses en gedrag te weten te komen. In landen buiten de EU mag Whatsapp inmiddels ook de gegevens gebruiken uit je chatgesprekken. Dat betekent zover ik heb begrepen, dat als jij naar een vriend een Whatsapp bericht zou sturen dat je zin hebt in pizza, je vervolgens een Domino’s advertentie zou kunnen zien op Facebook. En dat is precies waar het bij mij wringt, want dat gaat voor mij een grens over. Ondanks dat wij in de EU andere regels hebben, het feit dat een bedrijf daarvoor kiest als het binnen de regels van andere landen wel kan, zegt mij dat zij in essentie zelf niet handelen vanuit ethische waarden. Begin dit jaar zijn mensen daarom massaal overgestapt van Whatsapp naar Signal. Net als ik overigens.

Autonomie

Regelmatig hoor in de media berichten dat Facebook (of de techreuzen) zo machtig zijn. Maar in feite zijn ze alleen maar machtig omdat wij ze die macht geven. Zolang wij toestaan dat ze onze privacygegevens gebruiken, doordat we van hun dienstverlening gebruik blijven maken houden we het systeem zelf in stand. Als wij geen gebruik meer maken van Google, van Facebook of Whatsapp dan verdwijnt hun macht vanzelf. Dus waarom zou ik daar aan bij blijven dragen als ik ook een alternatieve app heb (Signal), die wel de privacy van de gebruiker beschermd? Overigens weet ik dat Whatsapp (of Facebook) ‘gratis’ is en dat je in ruil betaalt met je data. Maar mijn autonomie (en privacy) zijn in de kern voor mij belangrijk. Ik betaal dan liever een paar euro per maand, net als voor Netflix, dan dat ik een stukje van mezelf weggeef  als gebruiker en me voor mijn gevoel dan maar ‘laat gebruiken’, onder het mom van: ‘ach ik heb toch niets te verbergen’ of ‘ach dat hoort er nou eenmaal bij’ en daarom eigenlijk iets toe sta waar ik het in de kern niet mee eens ben.

Investeren in nieuwe wereld

De Corona-crisis heeft mij ook nog een extra aanzet gegeven om te kijken waar ik mijn aandacht, geld en energie aan wil besteden. Dit is een kans om samen een nieuwe wereld te bouwen, waarin we zaken – die fundamenteel onjuist zijn – anders kunnen inrichten. Ik probeer daarin zoveel mogelijk te kiezen voor organisaties waarbij de fundamenten van het bedrijf gebouwd zijn op ethische en maatschappelijke uitgangspunten. Dus als ik kan kiezen tussen een schoenenmerk waarbij de één een grote negatieve impact heeft op het milieu en de ander in het DNA van het bedrijf heeft zitten om duurzame schoenen te maken, dan kies ik ervoor om de organisatie te steunen die zich daarvoor inzet. En zo kies ik nu ook voor Signal in plaats van Whatsapp. Signal is een non-profit stichting die de privacy van de gebruiker beschermd. Whatsapp niet. Waarom zou ik dan voor Whatsapp kiezen? Omdat ‘iedereen’ daarop zit? Zolang ik zelf niet overstap, stappen anderen ook niet over. Dus zolang er maar genoeg mensen Signal gaan gebruiken, wordt de app steeds interessanter. Dus waarom daar niet het voortouw innemen?

Effecten van mijn keuze

In het begin vond ik de keuze als ik eerlijk ben best pittig. Ik moest voor m’n gevoel toch een soort van afscheid nemen van mensen met wie ik geen contact meer ging hebben via whatsapp. Ook ontstond er meer leegte in mijn dag. Ik had immers (hoewel ik dat uiteraard ook wilde) minder afleiding. Dat betekende in het begin dat ik regelmatig onrust in mezelf ervaarde. Of merkte ik dat ik meer bevestiging uit mezelf moest halen. Dat vond ik best uitdagend. Uiteindelijk heeft het mij vooral gesterkt in mijn zelfvertrouwen, maar het ging regelmatig gepaard met confrontatie met mezelf: onzekerheid, eenzaamheid en soms sombere gevoelens. Daar moest ik dus wel even doorheen.

Nu vind ik het heerlijk. Ik heb nog contact met de mensen die dichtbij me staan en zijn meegegaan, maar ik probeer wel minder en bewuster te appen. Als ik iemand wil spreken, dan bel ik diegene liever of spreek ik af. Dan neem ik uitgebreid de tijd om contact met diegene te maken en te verbinden. Precies zoals ik dat fijn vind en die ander vaak ook overigens. Ik ben nog wel bereikbaar via Signal of SMS. Soms vind ik dat ook wel zo praktisch. Waarbij het voordeel van sms’en voor mij is dat ik wat langere berichten stuur en dus minder korte berichten met meer afleidingsmomenten. Ik merk dat ik meer focus heb gedurende de dag, meer innerlijke rust en me eigenlijk ook vrolijker voel (minder dopaminedipjes). Daarbij merk ik dat ik het makkelijker vind (ik ervaar immers meer rust) om mijn tijd te besteden aan bijvoorbeeld mediteren of een boek lezen. Bovendien haal ik zelfvertrouwen uit deze keuze, omdat ik ga staan voor wie ik ben. Ondanks wat anderen er mogelijk van vinden en ondanks de eventuele nadelen. Ik kies voor wie ik ben en wat ik belangrijk vind, en dat geeft mij kracht.

Bewuste keuze

Of je wel of niet op Whatsapp blijft is natuurlijk allebei prima en helemaal aan jou. Ik snap ook dat mensen er plezier uithalen, want dat heb ik zelf ook een tijd gedaan. Er zijn verschillende overwegingen om zo’n keuze te maken, vanuit minder afleiding maar ook vanuit ethiek. Voor mij was Signal een oplossing. Ethisch voor mij verantwoord en toch nog wel de praktische voordelen van sociaal app-contact. Mijn belangrijkste vrienden en familie in mijn omgeving gingen mee, daar ben ik hen ook wel dankbaar voor. Anders had ik het nog moeilijker gevonden denk ik. Maar er zijn ook veel mensen niet meegegaan. Enerzijds vond ik dat jammer, maar het voordeel is dat Signal daardoor nu voor mij nog rustiger is. En dat maakt dat ik makkelijker kon afkicken van mijn telefoonverslaving ;). Nu ben ik gewend aan minder appen en heb ik mijn gewoonte daarin veranderd. En dat vind ik echt heerlijk.

Tips

1. Stap voor stap. Ik heb de veranderingen stap voor stap doorgevoerd. Eerst ben ik bij wijze van experiment uit een groot deel van mijn groepen op Whatsapp gestapt om daaraan te wennen. En ook te ervaren wat het effect zou zijn en of dat voor mij positief werkte. Toen ik daar een positieve ervaring bij had, heb ik uiteindelijk besloten om helemaal over te stappen. Ik gaf mezelf een week overstap tijd zodat ik mensen daarvan op de hoogte kon stellen en daaraan kon laten wennen. En ook de keuze zelf om over te stappen kun je nog zien als een experiment. Als je het niets vindt kun je altijd terug. En je kunt ook beginnen met twee apps naast elkaar als je dat fijn vindt.
2. Vervanging en tools voor minder afleiding. Als je minder afleiding hebt, wees je er dan bewust van dat je daar onrust door kunt ervaren. Zorg dat je dan wel een alternatief vindt waar je blij van wordt en je aandacht aan wilt geven. Of dat je bewust die tijd gebruikt om te besteden aan jouw persoonlijke doelen. Anderzijds is het ook handig om tools te hebben waarmee je omgaat met die onrust en eventuele gevoelens. Zoals meditatie of reflecteren in een boekje.
3. Communicatie. Informeer je netwerk goed en behoud daarin een open houding. Houd het bij jezelf, waarom deze keuze werkt voor jou.
4. Jezelf zijn en je missie. Besteed de tijd die vrij komt aan wie je bent en waar jij voor staat. Aan hobby’s, interesses, bezigheden die jou bekrachtigen. Volg je eigen weg. Ik geloof dat jij jouw leven mag leiden op jouw manier, de manier die bij jou past. Dus onderzoek of deze app op dit moment bijdraagt aan je leven en past bij waar jij voor staat. Ja? Helemaal prima. Nee, kijk dan welke eerste stap je kunt zetten.
4. Bewuste keuzes. Het hoeft niet perfect. Ik vind het vooral belangrijk om bewuste keuzes te maken. En dat betekent ook niet dat ik altijd kies voor de meest ethische oplossing en, ondanks dat ik al wel af ben van Whatsapp en Instagram toch nog gebruik maak van Facebook. Op dit moment eigenlijk uitsluitend vanwege mijn onderneming. Maar wie weet wordt dat wel een volgende stap? Alleen daar heb ik nog geen goed alternatief voor op dit moment. Ik probeer in ieder geval binnen de mogelijkheden die er zijn voor mezelf wel stap voor stap een nieuwe balans te vinden die bij me past. Het hoeft dus niet allemaal perfect te zijn, elke stap is er eentje.
5. Let op. Ik heb mijn whatsapp profiel verwijderd, maar schijnbaar kunnen mensen die een gesprek gearchiveerd hebben nog steeds in die chat naar mij appen. Ondanks dat ik geen whatsapp meer heb. Ze zien dan wel maar één streepje voor ontvangst. Maar wees je daar dus bewust van.

Ik wens je veel innerlijke vrijheid en geluk!

Anouk

Misschien vind je dit ook interessant?

Wil je op de hoogte blijven?